Het Zwitserse model Apertus is een dat in september 2025 is gelanceerd door het Swiss AI Initiative. Het woord Apartus staat voor ‘open’ en komt uit het Latijn. Het is ontwikkeld door de universiteiten ETH Zürich en de technische universiteit EPFL. Apertus is beschikbaar via telecombedrijf Swisscom, het AI-platform Hugging Face en het openbare netwerk.
Algemeen belang voorop
Het model is gebouwd op de “Alps” supercomputer en is bedoeld als een publieke infrastructuur voor AI. Vergelijk dit met een snelweg of elektriciteitsnet. Het is: open, toegankelijk en vooral voor het algemeen belang. Daarmee onderscheidt Apertus zich van andere taalmodellen. Modellen zoals Claude en ChatGPT, Copilot en Gemini werken goed, maar het zijn gesloten systemen. We weten niet precies welke data is gebruikt en hoe ze precies getraind zijn.
Vergaande Transparantie
Het taalmodel is heel transparant. Apertus is niet alleen “open source” wat betreft de code, maar ook wat betreft de trainingsdata en de algoritmes. Researchers kunnen precies zien hoe het model tot stand is gekomen en dat is voor wetenschappelijke controle en veiligheid erg belangrijk.
Niet helemaal los van Amerikaanse big tech
Apartus is dan ook geen eigendom van Amerikaanse big tech, maar het is een publieke non-profitorganisatie. En dat uit zich in het feit dat dit taalmodel een rol kan spelen in een door vele mensen in Europa gewenste digitale soevereiniteit en ethiek in plaats van winstmaximalisatie. Maar ze zijn er nog niet.
Het model dat voor iedereen toegankelijk is via publicai.co draait wel op Amazon Web Services. Het betekent dat het onder invloed staat van Amerikaanse wetgeving waarmee de Amerikaanse overheid zichzelf toegang kan verschaffen tot het datacenter van Amazon. Iets wat in de toekomst kan worden opgelost. Zie het als een eerste stap.
Privacy en auteursrecht hoog in het vaandel
Ook privacytechnisch zit het goed. Het is gemaakt met de hele strenge Zwitserse privacywetgeving en de Europese AI Act in gedachten. Bij dit model kun je bijvoorbeeld actief een “opt-out”-verzoek indienen voor je website. En dat is iets wat bij Amerikaanse big tech niet mogelijk is.
Waarin is Apertus heel goed?
Hoewel het model qua pure rekenkracht zich (nog) niet kan meten met de zogenaamde frontier models, zoals ChatGPT of Gemini, is Apertus vanwege zijn ontwerp goed in specifieke gebieden zoals;
Meertaligheid
Apertus is getraind op meer dan 1.800 talen en is daarom goed in minder gangbare talen en dialecten zoals Reto-Romaans of Zwitserduits. Daarmee is Apertus inclusiever voor kleinere talen.
Culturele Nuance
Omdat 40% van de trainingsdata niet-Engels is, begrijpt het model Europese en lokale culturele contexten vaak beter dan modellen die hoofdzakelijk op Amerikaanse data zijn getraind.
Betrouwbaarheid en auditing
Voor banken, overheden en de medische sector is Apertus ideaal, omdat elke stap in het proces gecontroleerd kan worden. Je hoeft het model niet blind te vertrouwen; je kunt de “bron” controleren.
Efficiëntie
Apertus is een model dat ook lokaal op eigen servers van bedrijven gedraaid kan worden, zonder dat gevoelige data naar de cloud hoeft.
De start van Europese soevereniteit?
Waar Claude van Anthropic de “veilige creatieveling” is, is Apertus de “transparante wetenschapper”. En een soort van Zwitsers zakmes voor organisaties die maximale controle willen over hun AI-systeem. Apertus laat zien dat generative AI ook niet commercieel en transparant kan zijn. Apertus is slechts het begin van een langetermijncommitment naar een open, betrouwbaar en vooral soeverein Europees taalmodel.